Yapısal çelik imalatında EN 1090-2 standardı, Avrupa genelinde geçerli olan temel yürütme standardıdır. Standart, farklı güvenlik ve performans gereksinimleri için dört yürütme sınıfı — EXC1, EXC2, EXC3, EXC4 — tanımlar ve her sınıf için kaynak kalitesi, tolerans değerleri, kaynak koordinatörü gereklilikleri ve zorunlu tahribatsız muayene (NDT) kapsamını belirler. Türkiye'nin büyük altyapı ve endüstriyel yapılarında en yaygın uygulama sınıfı EXC2'dir.
Yürütme Sınıfları: EXC1'den EXC4'e
| Sınıf | Tipik Uygulama | Kaynak Kalitesi | NDT Zorunluluğu |
|---|---|---|---|
| EXC1 | Basit taşıyıcı olmayan elemanlar | EN ISO 5817-D | Sadece VT |
| EXC2 | Bina taşıyıcı sistemleri, genel sanayi | EN ISO 5817-C | VT zorunlu + ek NDT |
| EXC3 | Köprüler, yüklü makineler, crane kirişleri | EN ISO 5817-B | UT/RT/MT/PT zorunlu |
| EXC4 | Büyük köprüler, nükleer yapılar | EN ISO 5817-B | Kapsamlı NDT |
Yaygın yanlış anlaşılma: EN ISO 5817-B yalnızca EXC3 ve EXC4 için zorunludur. EXC2'deki standart zorunluluk Seviye C'dir. Statik yüklü EXC2 ikincil elemanlarda Seviye D kabul edilebilir.
EXC2 için Geometrik Toleranslar
EN 1090-2 Ek D (Annex D), imalat ve montaj toleranslarını iki kategoride tanımlar: temel toleranslar ve fonksiyonel toleranslar.
- Kolon düzlüğü: L/750 (kolon boyunun 750'de biri) — EXC2 ve üstü için geçerli
- Yapı dikeyliği (toplam yükseklik H): H/300 — tüm kat yüksekliği toplamı üzerinden ölçülür
- Kat yüksekliği dikeylik sapması: h/500
- Kolon taban konumlanması: ±5 mm (EXC1-2), ±3 mm (EXC3-4)
- Kaynaklı bağlantı fitup (hava boşluğu): Genel olarak ≤2 mm (küt kaynaklar için), tip ve prosedüre göre farklılaşır
EXC2'de NDT: Ne Zaman, Hangi Yöntem?
EN 1090-2 Tablo 24, yürütme sınıfına ve kaynak tipine göre NDT kapsamını belirler. EXC2 için:
- Görsel Muayene (VT): ISO 17637 kapsamında tüm kaynaklar için zorunlu
- Penetrant Test (PT) / Manyetik Parçacık (MT): Köşe kaynakları ve tam nüfuziyetli küt kaynakların belirli kategorileri için
- Ultrasonik Test (UT) / Radyografi (RT): Tam nüfuziyetli küt kaynaklar, kritik bağlantılar ve tasarımcı tarafından belirlenen detaylar için
NDT yöntem seçimi ISO 17635 kapsamında yapılan uygunsuzluk tipi ve erişilebilirlik analizine dayanır. Kaynak prosedür onayı (WPS/WPQR) ise EN ISO 15614-1 kapsamında ayrıca belgelenir.
CE İşaretlemesi ve Performans Beyanı
EN 1090-1 kapsamında yapısal çelik ürünler için CE işaretlemesi zorunludur. Bu kapsamda imalatçının bir Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) sistemi kurması, her ürün ailesi için Performans Beyanı (DoP) hazırlaması ve yetkilendirilmiş kuruluş (NB) denetimine tabi olması gerekmektedir.
Vorqa Global Yaklaşımı
Vorqa Global, çelik yapı ve mekanik imalat projelerinde doğrulanmış tedarikçi ağı üzerinden EN 1090-2 uyumlu üretim süreçlerinin koordinasyonunu üstlenir: WPS referanslarının, NDT sonuçlarının ve kaynak koordinatörü onaylarının iş emri bazında izlenebilirliği, eksiksiz CE Performans Beyanı (DoP) dokümantasyonu ile birlikte takip edilir. Bu yaklaşım, özellikle ihracat odaklı projelerde Avrupalı müşterilerin denetim süreçlerini kolaylaştırır.
// Kaynaklar
EN 1090-2:2018 — Execution of steel structures and aluminium structures — Part 2: Technical requirements for steel structures. CEN.
EN ISO 5817:2014 — Welding: Fusion-welded joints in steel, nickel, titanium and their alloys — Quality levels for imperfections. ISO/CEN.
EN ISO 17637:2016 — Non-destructive testing of welds: Visual testing of fusion-welded joints. ISO.
EN ISO 17635:2016 — Non-destructive testing of welds: General rules for metallic materials. ISO.
Projeniz için görüşelim.
Uzman ekibimiz teknik ihtiyaçlarınızı dinlemeye hazır.